Μπορεί και πρέπει να συγκρίνουμε το Ολοκαύτωμα με άλλες γενοκτονίες; Μεταξύ ιστορικής μοναδικότητας, παραδειγματικότηταςκαι γενεαλογίας του Κακού

Γιώργος Κόκκινος,

Καθηγητής Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας

ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διαγράφονται σήμερα τρεις τάσεις στην προσέγγιση του Oλοκαυτώματος σε σύγκριση με τις υπόλοιπες γενοκτονίες. Η πρώτη τάση εμμένει στην ιστορική μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος με κύριο κριτήριο τη βιομηχανοποίηση της εξόντωσης των Εβραίων. Η δεύτερη τάση, χωρίς ωστόσο να αίρεται εξ ορισμού η ιστορική μοναδικότητα του Ολοκαυτώματος, θεωρεί αναλυτικά χρήσιμη και ηθικά επιβεβλημένη τη σύγκριση των γενοκτονιών, κρίνοντας ότι κατ’ αυτό τον τρόπο μπορεί να αναδειχθεί παραστατικότερα η παραδειγματική και άρα οικουμενική σημασία της εβραϊκής γενοκτονίας. Τέλος, η τρίτη τάση θεωρεί σχεδόν αυτονόητη τη σύγκριση των γενοκτονιών, κυρίως όμως των ποιοτικών τους χαρακτηριστικών και όχι τόσο των ποσοτικών. Ειδικότερα, εγγράφει το Ολοκαύτωμα σε μια μακρά αλυσίδα γενοκτονικών πρακτικών που σκιάζουν κατ’ εξοχήν τη νεωτερικότητα, με αποκορύφωμα την γενοκτονία των Εβραίων, η οποία νοείται ως κατάληξη μιας διαδικασίας συσσωρευτικής ριζοσπαστικοποίησης.

Στερεότυπα, προκαταλήψεις και Αντισημιτισμός στην ελληνική κοινωνία σήμερα

Γιώργος Αντωνίου,

Ακαδημαϊκός συνεργάτης Διεθνούς Πανεπιστημίου

Δύο διαφορετικές έρευνες μέσα στο 2014 επισήμαναν την εκτεταμένη ύπαρξη

αντισημιτικών αισθημάτων στην ελληνική κοινή γνώμη. Η ανακοίνωση εστιάζει στην περιγραφή των προϋποθέσεων για την έκφραση αντισημιτικών αισθημάτων και προβαίνει σε πιθανές ερμηνείες για τους λόγους εκφοράς αντισημιτικού λόγου και αισθημάτων. Η ανακοίνωση θα κλείσει με την αναφορά σε θετικές δράσεις οι οποίες ενδεχομένως μπορούν να μειώσουν τα αντισημιτικά αισθήματα της κοινής γνώμης.

Σύγχρονη τέχνη και διδασκαλία τραυματικών ιστορικών γεγονότων: η αξιοποίηση της σύγχρονης τέχνης στην εκπαίδευση για το Ολοκαύτωμα

Ευγενία Αλεξάκη,

Διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης-Διδάσκουσα

στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Οι πλέον σύγχρονες κριτικές θεωρίες για το ρόλο της τέχνης και της ιστορίας της στην τυπική, μη τυπική και άτυπη εκπαίδευση αμφισβητούν ευθέως μια παιδαγωγική αντίληψη «αισθητικοποίησης της τέχνης» και μια παιδαγωγική που απλά αναπαράγει το κυρίαρχο τεχνοϊστορικό αφήγημα και τον θεσμοθετημένο κόσμο της τέχνης. Αντίθετα, ερευνούν το θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο το οποίο μπορεί συμβάλει ώστε η εξοικείωση με την τέχνη και την ιστορία της να αποτελεί γόνιμο εργαλείο πολιτισμικής και κοινωνικής ενδυνάμωσης.

Στην κατεύθυνση αυτή, τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται η τάση για κριτική αξιοποίηση σύγχρονων μορφών τέχνης στη διδασκαλία τραυματικών ιστορικών γεγονότων. Στο σεμινάριο θα παρουσιαστούν οι βασικές θεωρητικές αρχές και μεθοδολογικές προτάσεις αυτής της κριτικής καλλιτεχνικής εκπαίδευσης. Στη συνέχεια, και λαμβάνοντας ως μελέτη περίπτωσης το έργο της εικαστικού Άρτεμης Αλκαλάη, θα κατατεθούν προτάσεις αξιοποίησης έργων σύγχρονης τέχνης στην εκπαίδευση για το Ολοκαύτωμα. Η Άρτεμη Αλκαλάη πραγματεύεται σταθερά στο έργο της έννοιες όπως μνήμη, παρελθόν, ταυτότητες, υπερβαίνοντας την έννοια του τελάρου και τις καθιερωμένες μορφές εικαστικής έκφρασης. Εστιάζοντας στις σειρές έργων «Σπίτι: μια εγκατάσταση», «Σπίτι: μια περιπλάνηση» καθώς και στην πρόσφατη δουλειά της Αλκαλάη με θέμα τους Έλληνες Εβραίους Επιζώντες του Ολοκαυτώματος θα αναρωτηθούμε πώς η μνήμη, το παρελθόν και το τραυματικό ιστορικό γεγονός - καλλιτεχνικά πλέον νοηματοδοτημένα και διαμεσολαβημένα- μπορούν να αξιοποιηθούν στη διδακτική πράξη, αλλά και πως η ενασχόληση από πλευράς των σύγχρονων καλλιτεχνών με τέτοια ζητήματα διευρύνει την ίδια την έννοια της τέχνης και επαναπροσδιορίζει τους τρόπους πρόσληψής της και το κοινό της.

Η διδασκαλία του Ολοκαυτώματος μέσα από ταινίες μυθοπλασίας και τεκμηρίωσης

Έλλη Λεμονίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Νεότερης

& Σύγχρονης Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Πατρών

Είναι ευρέως αναγνωρισμένος, τις τελευταίες ιδίως δεκαετίες, ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει ο κινηματογράφος στην προσέγγιση του ιστορικού παρελθόντος. Ο κινηματογράφος, χάρη στη δύναμη της εικόνας, έχει τη δυνατότητα αφενός να φέρνει τον θεατή πιο κοντά στην ιστορική περίοδο την οποία αναπαριστά, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που η παρακολούθηση μιας ταινίας δεν λειτουργεί απλώς συμπληρωματικά προς την ήδη υφιστάμενη ιστορική γνώση, αλλά καθίσταται καθοριστική για τη διαμόρφωση αυτής της γνώσης, για επίμαχα ιδίως ζητήματα της πρόσφατης ιστορίας. Οι παραπάνω αντιλήψεις βρίσκουν εφαρμογή και στη σχολική τάξη, όπου η πολύτροπη λειτουργία της κινηματογραφικής εικόνας προσφέρει ένα σπουδαίο εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού.

Στο πλαίσιο αυτό η διδασκαλία του Ολοκαυτώματος, του κατεξοχήν δραματικού γεγονότος της ιστορίας του εικοστού αιώνα, προσφέρει ένα ιδανικό πεδίο εφαρμογής των παραπάνω δυνατοτήτων, αφενός λόγω της σημασίας του ίδιου του γεγονότος, αφετέρου λόγω της πληθώρας του κινηματογραφικού υλικού που είναι στη διάθεση του εκπαιδευτικού. Προτείνεται, μέσα από μια συγκεκριμένη παιδαγωγική διαδικασία, η χρήση ταινιών μυθοπλασίας ως συμπληρωματικών μέσων στην εκπαιδευτική πράξη σχετικά με το Ολοκαύτωμα, με απαραίτητη προϋπόθεση την κατάλληλη προετοιμασία των μαθητών μέσα από τη διδασκαλία για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της υπό εξέταση περιόδου. Με τον τρόπο αυτό είναι εφικτή η διάκριση της ιστορικής αλήθειας από τον μύθο, η ορθή αξιολόγηση της κάθε ταινίας και η γόνιμη προσέγγιση του ιστορικού παρελθόντος. Προτείνεται επίσης, συμπληρωματικά, η αξιοποίηση και των ταινιών τεκμηρίωσης που αφορούν τις δίκες των υπαιτίων του ναζισμού, οι οποίες συνιστούν πρώτης τάξεως άμεσες μαρτυρίες από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων και, μέσα από τη γνωριμία με το αληθινό πρόσωπο των συγκεκριμένων προσώπων, συμβάλλουν στη μετάδοση των δημοκρατικών αξιών και στον περιορισμό της παραπληροφόρησης σχετικά με το ζήτημα αυτό.

Οπτικοακουστικές μαρτυρίες για το Ολοκαύτωμα: πρόσβαση και διδακτική αξιοποίηση

Γιώργος Αντωνίου,

Ακαδημαϊκός συνεργάτης Διεθνούς Πανεπιστημίου

Κωνσταντία Λιούζα,

ΜΔΕ Παιδαγωγικής

Δώρα Σεϊτανίδου,

ΜΔΕ Παιδαγωγικής

Οι οπτικοακουστικές μαρτυρίες αποτελούν σημαντική πηγή για την κατανόηση της ιστορίας και την εμβάθυνση στις ιστορικές συνθήκες. Η συμβολή τους είναι καίρια για την πολύπλευρη εξέταση γεγονότων και άλλων φωνών, εκείνων που «βίωσαν» την ιστορία. Στην εκπαίδευση, η επιμελημένη χρήση των πηγών αυτών προσφέρει αμεσότητα, προσωποποιεί τα γεγονότα, ζωντανεύει την ιστορία. Ιδιαίτερα στην περίπτωση των επιζώντων του Ολοκαυτώματος, Εβραίων και άλλων, η αποτύπωση της προσωπικής, της ανθρώπινης, εμπειρίας αποκτά ειδικό βάρος. Οι προσπάθειες που γίνονται ανά τον κόσμο προς τη διάσωση αυτών των μαρτυριών έχουν οδηγήσει στη δημιουργία ιστορικών αρχείων, συχνά προσβάσιμων διαδικτυακά.

Η Oμάδα για τη μελέτη της ιστορίας των εβραίων της Ελλάδας δημιούργησε την ηλεκτρονική βάση δεδομένων με τίτλο: «Η εμπειρία των Eβραίων της Ελλάδας στις οπτικοακουστικές μαρτυρίες». Η βάση οργανώνει και παρουσιάζει στο κοινό πάνω από 1500 μαρτυρίες περίπου 1100 επιζώντων του ολοκαυτώματος. Η παρούσα βάση δεδομένων συγκεντρώνει τις διάσπαρτες αυτές μαρτυρίες, τις αποδελτιώνει και τις συγκροτεί σε ένα ενιαίο σώμα προς χρήση τόσο των ερευνητών όσο και της κοινωνίας.

Το USCShoahFoundationVisualHistoryArchiveείναι ένα οπτικοακουστικό ιστορικό αρχείο που φιλοξενεί περισσότερες από 53.000 μαρτυρίες επιζώντων του Ολοκαυτώματος και άλλων γενοκτονιών από εξήντα περίπου χώρες.

Σε συνεργασία με ιδρύματα και Πανεπιστήμια σε όλον τον κόσμο επιτρέπει στους χρήστες τη διαδικτυακή έρευνα στο αρχείο και προσφέρει εργαλεία για

ερευνητική ή εκπαιδευτική χρήση. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης παρέχει την πλήρη πρόσβαση στο αρχείο σε κάθε ενδιαφερόμενο από το Επιστημονικό Αναγνωστήριο της Κεντρικής Βιβλιοθήκης.

Διδάσκοντας το Ολοκαύτωμα μέσω λογοτεχνικών κειμένων και αφηγήσεων

Ελένη Χοντολίδου,

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

Σχολικής Παιδαγωγικής

& Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης,

Τομέας Παιδαγωγικής Α.Π.Θ.

Η λογοτεχνία προσφέρεται για τη διδασκαλία δύσκολων και επώδυνων θεμάτων όπως αυτό του Ολοκαυτώματος. Στα ελληνικά, δυστυχώς, δεν έχουν γραφτεί αρκετά νεανικά ή εφηβικά μυθιστορήματα. Σε άλλες γλώσσες έχουν γραφτεί πάρα πολλά και, ευτυχώς, πολλά από αυτά είναι μεταφρασμένα. Στο εργαστήριο θα δούμε πώς μπορούμε να εντάξουμε τη διδασκαλία λογοτεχνικών κειμένων (ολόκληρων βιβλίων) στο πρόγραμμα διδασκαλίας του Δημοτικού, του Γυμνασίου ή του Λυκείου.

Ιστορική εκπαίδευση και Έλληνες Εβραίοι

Δημήτρης Μαυροσκούφης,

Καθηγητής Διδακτικής Μεθοδολογίας

και Ιστορίας της Εκπαίδευσης

Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Α.Π.Θ.

Η εισήγηση αποσκοπεί στην παρουσίαση δεδομένων που αφορούν την ιστορική εκπαίδευση στη χώρα μας με εστίαση στη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος των Ελλήνων Εβραίων και τη γενικότερη ιστορική παρουσία τους. Το όλο θέμα εξετάζεται υπό το πρίσμα των σπουδών για τη μνήμη, ιδίως την τραυματική, της λεγόμενης «Καταστροφικής Διδακτικής» και του παιδαγωγικού προβληματισμού για τη διδασκαλία επίμαχων, συγκρουσιακών και τραυματικών γεγονότων. Τέλος, διατυπώνονται πρακτικού χαρακτήρα σκέψεις για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος, οι οποίες προκύπτουν από την αξιοποίηση σχετικών θεωριών για τη μάθηση και την επιθυμητή εννοιολογική αλλαγή.

Αναζητώντας το εβραϊκό παρελθόν της γειτονιάς μέσα από τα αρχεία του σχολείου: μία διδακτική πρόταση Τοπικής Ιστορίας

Δημήτρης Γουλής

εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας,

Δρ. Επιστημών Αγωγής

Η έρευνα για να φωτιστεί το παρελθόν ενός σχολείο αφορά όλους όσοι συμμετείχαν και συμμετέχουν άμεσα στη ζωή του σχολείου αλλά και όσους σχετίζονται μ’ αυτό: μαθητές και μαθήτριες, πρώην μαθητές και αποφοίτους, που μπορεί να είναι γονείς των σημερινών μαθητών, εκπαιδευτικούς, νυν και πρώην, τη γειτονιά και την τοπική κοινωνία, την πόλη και τις αρχές της. Οι μαθητές και οι μαθήτριες γνωρίζοντας και ερμηνεύοντας τις παρελθοντικές καταστάσεις του σχολείου, μπορούν να εξηγήσουν ως ένα βαθμό και τα τωρινά του προβλήματα, κατανοώντας ότι η ιστορία του σχολείου τους είναι και η δική τους ιστορία. Παράλληλα, συνδέουν την τοπική ιστορία του σχολείου με τα υπόλοιπα ιστορικά δρώμενα σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.

Mέσα από την αξιοποίηση των αρχείων του σχολείου, αλλά και άλλων πηγών (γραπτές πηγές, προφορικές μαρτυρίες, οπτικά ντοκουμέντα, λογοτεχνικά κείμενα), ανακαλύψαμε το εβραϊκό και προσφυγικό παρελθόν της γειτονιάς, ερευνώντας ονόματα, επαγγέλματα και ηλικίες, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο, αλλά και το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης. Η πρόταση, εκτός από διδακτική χρησιμότητα, φιλοδοξεί να αποτελέσει και μία άσκηση ανάπτυξης της ενσυναίσθησης των μαθητών και των μαθητριών στην κατεύθυνση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, καθώς ανακαλύπτουν τη σύνδεση της δικής τους συγχρονίας με τη διαχρονία του τοπίου που τους/τις περιβάλλει.

Εξερευνώντας γειτονιές της πόλης: η Εβραϊκή συνοικία

(Ερευνητική εργασία της Α΄Λυκείου 2011-12, του 5ου ΓΕΛ Βέροιας)

Ολυμπία Μπέτσα,

φιλόλογος

Η παρούσα εισήγηση αφορά στην ερευνητική εργασία (project) που εκπόνησαν μαθητές και μαθήτριες της Α’ Λυκείου του 5ου Γενικού Λυκείου κατά τη σχολική χρονιά 2011-2012, υπό την καθοδήγηση της φιλολόγου τους, Μπέτσα Ολυμπίας. Σύμφωνα με το Lev Vygotsky και τη θεωρία του κοινωνικού εποικοδομητισμού, η κατάκτηση της γνώσης είναι μια ενεργός διαδικασία οικοδόμησης νοημάτων και σημασιών, η οποία συντελείται μέσα από τη χρήση της γλώσσας και τη συμμετοχή των ομάδων σε κοινές εμπειρικές και πολιτιστικές πρακτικές. Με μέθοδο την ομαδοσυνεργατική ανακαλυπτική μάθηση, η οποία ανταποκρίνεται στην παιδαγωγική θεωρία του εποικοδομητισμού και μέσα από την ενθάρρυνση της δράσης των μαθητών, κατά την παιδαγωγική πρόταση του Dewey, η ομάδα οικοδόμησε τις γνώσεις της σχετικά με την ύπαρξη της Εβραϊκής κοινότητας στη Βέροια, ανιχνεύοντας τα αποτυπώματα των αδικοχαμένων συμπατριωτών μας στη γειτονιά των σκιών, στην Εβραϊκή συνοικία, και προσεγγίζοντας τη μικροϊστορία παράλληλα με τη μακροϊστορία τους. Έτσι, λοιπόν, αφού προηγήθηκε επίσκεψη στη συνοικία και τη Συναγωγή και ενημέρωση από το συγγραφέα-ερευνητή της ιστορίας των Εβραίων, Γιώργο Λιόλιο, οι μαθητές και οι μαθήτριες αναζήτησαν πληροφορίες για την ιστορία και τον πολιτισμό (επαγγέλματα, ενδυμασία, λατρεία, γιορτές, αρχιτεκτονική κατοικιών) της εθνικοθρησκευτικής ομάδας των Εβραίων, τον κοινωνικό δαρβινισμό και την άρια φυλή, τη νύχτα των κρυστάλλων και το ολοκαύτωμα σε επίπεδο μακροϊστορίας και την ιστορία των δύο εθνοτικών ομάδων (Ρωμανιωτών και Σεφαραδιτών) της Βέροιας, σε επίπεδο μικροϊστορίας. Ιδιαίτερη έκταση στην εργασία κατέχει το κεφάλαιο που αφορά στον διωγμό και ξεριζωμό των Εβραίων το 1943, την «Τελική Λύση», όπως την αποκάλεσαν και την τύχη των Εβραίων συμπατριωτών μας.

Το Κέντρο Τοπικής Ιστορίας και Πολιτισμού της Κ.Ε.ΠΑ. Δ. Βέροιας διοργανώνει, σε συνεργασία με την Εύξεινο Λέσχη Βέροιας τον δεύτερο κύκλο «Βραδιές Ιστορίας» και γενική θεματική τη «Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού».

Ο δεύτερος θεματικός κύκλος «Βραδιές Ιστορίας» διοργανώνεται με αφορμή την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου την 19η Μαΐου.

Οι εισηγητές θα προσεγγίσουν το ζήτημα χρησιμοποιώντας αρχειακό και βιβλιογραφικό υλικό, ξεκινώντας από την άνοδο του τουρκικού εθνικισμού, την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα. Με αναφορές στο πολιτικό καθεστώς της παρακμάζουσας οθωμανικής αυτοκρατορίας θα καταδείξουν τον τρόπο αντιμετώπισης της πολιτικής εξουσίας έναντι των μειονοτικών χριστιανικών πληθυσμών της Τουρκίας, ενώ παράλληλα θα αναδείξουν τους λόγους και τα αίτια που οδήγησαν στη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου με απώτερες συνέπειες στον τελικό ξεριζωμό του ποντιακού και μικρασιατικού Ελληνισμού.

Ο δεύτερος κύκλος «Βραδιές Ιστορίας» πρόκειται να πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 18 και την Τετάρτη 20 Μαΐου στο Αρχοντικό Σαράφογλου και στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών αντίστοιχα, σύμφωνα με το ακόλουθο πρόγραμμα:

Δευτέρα 18 Μαΐου 2015 – Αρχοντικό Σαράφογλου, ώρα 20:00
Ομιλητής: Βασίλης Δημητριάδης (Υπ. Δρ. Α.Π.Θ.)
Η άνοδος του τουρκικού εθνικισμού και η γενοκτονία των Ποντίων

Τετάρτη 20 Μάιου 2015 – Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, ώρα 20:00
Ομιλητής: Θεοδόσης Κυριακίδης (Δρ. Ιστορίας)
Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου μέσα από τα αρχεία του Βατικανού

Η είσοδος και στις δύο εκδηλώσεις είναι ελεύθερη.

1) Μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων για την εκτόπιση και τη λεηλασία των Εβραίων από τα Γιάννενα και τη Θεσσαλονίκη

Ρένα Μόλχο,

Δρ. Ιστορίας

Με στόχο την ανάπτυξη της ιστορικής ενσυναίσθησης των νέων τα τελευταία δέκα χρόνια έχει γίνει προσπάθεια να διδάσκεται το Ολοκαύτωμα στα ελληνικά σχολεία. Ωστόσο μέχρι στιγμής τα αποτελέσματα της προσπάθειας αυτής δεν είναι ενθαρρυντικά εφόσον εξακολουθούν να σημειώνονται βανδαλισμοί στην ανακαινισμένη συναγωγή των Χανίων (2009) και στα εβραϊκά νεκροταφεία των Ιωαννίνων, της Θεσσαλονίκης και των Αθηνών από το 2011-2014. Επιπλέον όπως προκύπτει μετά από πρόσφατη έρευνα της ADL (Ένωση Αντι-δυσφήμησης) το ποσοστό του αντισημιτισμού ανέρχεται στο 69% ξεχωρίζοντας την Ελλάδα ως την πιο αντισημιτική χώρα στην Ευρώπη. Κάτι που επιβεβαιώνεται και από την επιτυχία της ναζιστικής Χρυσής Αυγής στις τελευταίες εκλογές. Το γεγονός αυτό προβληματίζει τους εκπαιδευτικούς που αναρωτιούνται πως θα πρέπει να αντιμετωπίσουν το ζήτημα έτσι ώστε να ανατραπεί το φαινόμενο αυτό.

Με την ευκαιρία της συμμετοχής μου σε πρόγραμμα προφορικής ιστορίας που ξεκίνησε το 1996 από το Μουσείο της Μνήμης του Ολοκαυτώματος της Washington (UnitedStatesHolocaustMemorialMuseum) για τη συλλογή μαρτυριών αυτοπτών χριστιανών μαρτύρων σε διάφορα ζητήματα της εκτόπισης και της λεηλασίας των Εβραίων στην Ελλάδα, προσπάθησα να συγκεντρώσω όλες τις σχετικές μαρτυρίες από τη Θεσσαλονίκης και τα Γιάννενα.

Κατά την μελέτη του υλικού αυτού πρόσεξα ότι εκτός από την ατμόσφαιρα της περιόδου, οι μαρτυρίες τεκμηριώνουν τους διαφόρους τρόπους που οι χριστιανοί αντιμετώπιζαν τότε τους Εβραίους. Θεωρώ πως είναι σημαντικό να δούμε πως αισθάνονταν οι συγκεκριμένοι αυτόπτες μάρτυρες όταν παρακολουθούσαν τους εβραίους φίλους και γειτόνους τους να κακοποιούνται και να εκτοπίζονται, ή όταν οι συμπολίτες τους λεηλατούσαν τις εβραϊκές περιουσίες. Οι μαρτυρίες αυτές που προέρχονται από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες μη εβραίων (10-24 ετών στη περίοδο της Κατοχής) μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως το πλέον κατάλληλο εργαλείο για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα. Μπορούν καταρχήν να εξηγήσουν τους λόγους που ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού υιοθετεί ανενδοίαστα τον αντισημιτισμό και την ναζιστική ιδεολογία. Μπορούν επίσης να αλλάξουν την γενικότερη αντιμετώπιση στην Ελλάδα που εμφανίζεται ως μοναδική περίπτωση στην Ευρώπη με καθαρή συνείδηση για αυτά που διαδραματίστηκαν σε ελληνικό έδαφος στην περίοδο του Ολοκαυτώματος. Ως αποτέλεσμα η Ελλάδα θα ενταχθεί στο κατάλογο των υπολοίπων ευρωπαϊκών χωρών που αποδέχονται το παρελθόν τους και θα μπορέσει να επωφεληθεί από τα ηθικά διδάγματα που απορρέουν από τη μελέτη της γενοκτονίας. Τέλος να αντιληφθεί ότι η αποστείρωση της ιστορίας δεν μπορεί να γίνει πλέον αποδεκτή.

2) Η τοπικότητα της Shoa

Γιώργος Λιόλιος,

δικηγόρος-συγγραφέας

H Βέροια χρησιμοποιείται στην εισήγηση ως ιστορική περίπτωση, ως αφορμή για να αναδειχθούν οι συμπτώσεις, οι ομοιότητες ή οι διαφοροποιήσεις πρακτικών, νοοτροπιών και διαδρομών που οδήγησαν στον αφανισμό χιλιάδων Ελληνοεβραίων.

Ως μια από τις δεκάδες περιπτώσεις του ελλαδικού χώρου, που μέσα από την εξήγηση του διωκτικού γεγονότος, επιχειρεί να αναδείξει τις ομοιότητες ή τις διαφοροποιήσεις του γενοκτονικού μηχανισμού, όπως αυτός εφαρμόστηκε από κοινότητα σε κοινότητα.

Έτσι, μεταξύ άλλων, θέτει ως κυρίαρχα και αιχμής, τις αιτίες του υψηλού ποσοστού αφανισμού, όψεις της διαχείρισης της διάσωσης στα βουνά, ζητήματα κι ερωτήματα ευθυνών και αναδεικνύει μια διάσταση που μέχρι σήμερα δυσανασχετεί να συζητήσει η ελληνική κοινωνία: τον τρόπο με τον οποίο ο μη εβραϊκός πληθυσμός της πόλης προσέλαβε το διωκτικό γεγονός, θεωρώντας, με λίγες εξαιρέσεις, ότι ο διωγμός των Εβραίων ήταν μια υπόθεση μεταξύ των Εβραίων και των Ναζί και καθόλου κυρίαρχο θέμα που έπρεπε να διαχειριστεί συνολικά η τοπική κοινωνία ως ζήτημα δικό της.

3) Οι μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων για τα ιατρικά πειράματα των ναζί

Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου,

Ομότιμη Καθηγήτρια

Νεοελληνικής Φιλολογίας Α.Π.Θ.

Στην παρουσίασή μου θα με απασχολήσουν τα παρακάτω ερωτήματα: Πώς μπορούμε να πραγματευθούμε στην σχολική πράξη το κεφαλαιώδους σημασίας ζήτημα των ιατρικών πειραμάτων στα ναζιστικά στρατόπεδα; Πώς μπορεί να συμβάλει στο ζήτημα αυτό η ανάγνωση των μαρτυριών των Ελλήνων Εβραίων, γυναικών και ανδρών; Ποιες ανάλογες εμπειρίες έχουμε στην πρόσφατη ιστορία, ελληνική και διεθνή, για την ακραία κακοποίηση του σώματος στη διάρκεια μιας γενοκτονίας;