Τα επαναστατικά κινήματα πριν το 1821 στην περιοχή μας

Η επανάσταση του 1821 δεν ήταν ο μοναδικός «κεραυνός εν αιθρία», γιατί προηγήθηκαν πολ­λές, ανεπιτυχείς, άλλες επαναστατικές προσπάθειες, που καταπνίγηκαν στο αίμα των υπόδουλων ραγιά­δων.

Εντελώς «τηλεγραφικά» θα σημειώσω μονάχα, ότι έχουμε διάφορες πληροφορίες για τη συμμετοχή και Βεροιωτών σε επαναστατικές κινήσεις και σε γεγονότα και πριν το 1821.

Υπάρχει λοιπόν μια γνώμη για επαφές του γνωστού Βεροιώτη σοφού Ιωάννη Κωττουνίου με την κίνηση του Γάλλου δούκα του Νεβέρ Κάρολου Γονζάγα, ο οποίος προσπάθησε (1603-1625) να απελευθερώσει τους βαλκανικούς λαούς.

Στις 29 Μαρτίου του 1601 εκδόθηκε σουλτανικό διάταγμα («φιρμάνι»), το οποίο στάλθηκε και στον Τούρκο ιεροδίκη της Βέροιας και με το οποίο διατασσόταν η βίαιη στρατολόγηση Γενιτσάρων και στην περιοχή μας, μάλιστα δε γράφεται ότι ο θεσμός αυτός ήταν ήδη παλιά συνήθεια. Το «παιδομάζωμα» τούτο συνεχιζόταν και στα επόμενα χρόνια και προκάλεσε, στα 1705,την αντίσταση των Ναουσαίων (γιατί είχε προγραμματιστεί η στρατολόγηση 50 βλαστών της πόλεως) αλλά η προσπάθεια αυτή είχε δραματικό τέ­λος, αφού οι επαναστάτες (με αρχηγό τον Ζήση Καραδήμο) συνελήφθηκαν και κρεμάστηκαν στον πλάτανο της - πλατείας Δικαστηρίων - Ωρολογίου της Βέροιας, όπου γίνονταν οι απαγχονισμοί.

Στα 1758-1759 η πόλη μας ταράχθηκε από τις εμφύλιες διαμάχες Τούρκων αγάδων, ενώ στην περίοδο 1777 μέχρι 1782 υπόφερε η περιοχή από τις ανταρσίες των Μουσουλμάνων της.

Στα γεγονότα, που είναι γνωστά ως «Ορλωφικά» (στα χρόνια της αυτοκράτειρας της Ρωσίας Αικατερί­νης, της Β΄), δηλαδή στην περίοδο 1787-1792, ξεσηκώθηκε η Βόρεια Ελλάδα με υποκινητή τον γιατρό Λουδοβίκο ή Λουίζη Σωτήρη. Στην κίνηση μετείχε και η Βέροια με επικεφαλής τον μητροπολίτη Δανιήλ. Όμως, και η προσπάθεια αυτή δεν είχε ουσιαστικό αποτέλεσμα και το μόνο που ξέρουμε είναι ότι είχαν γί­νει δύο συνάξεις δεσποτών, προκριτών και οπλαρχηγών της Βέροιας και άλλων πόλεων, στη Νάουσα και στην Κοζάνη.

Γνωρίζουμε ακόμα ότι και στην περιοχή της Βέροιας άνθισε ο κλεφταρματολισμός. Από τα τουρκικά αρχεία της πόλεώς μας πληροφορούμαστε για πολλούς αρματολούς του 17ου, όπως και του 18ου αιώνα.

Στη Φιλική Εταιρεία ήσαν μυημένοι αρκετοί Βεροιώτες. Διασώθηκαν στοιχεία για τον Γεώργιο Παπα - Λαζάρου (στη Βουδαπέστη), για τον Νάνο ή Νανάκο Περδίκη του Χριστοδούλου (στο Βουκουρέστι), για τον ιεροδιάκονο και αλληλοδιδάσκαλο Καλλίνικο (που απαγχονίστηκε στα Χανιά) και για τον Δημήτριο Μακρή (που κατοικούσε στη Ρωσία). Βέβαια, μυημένοι ήσαν και οι γνωστοί καπετάνιοι της περιοχής Γέρο-Καρατάσιος, οι κλεφταρματολοί των Πιερίων Σύροι ή Συροπουλαίοι και Πετσαβαίοι, ο Λιόλιος ο Ξηρολειβαδιώτης, ο Ναουσαίος Ζαφειράκης κ.α.

Απόσπασμα από την εργασία του Γιώργου Χιονίδη, Η συμβολή της Βέροιας στην επανάσταση του 1821,Βέροια, 1985

Την Τετάρτη 18 Μαρτίου 2015  οι Δ΄ και Ε΄ τάξεις του Δημοτικού Σχολείου Χαλκηδόνας επισκέφτηκαν το Μουσείο Εκπαίδευσης "Χρίστος Τσολάκης".

Εξήντα μαθητές με τη συνοδεία τριών δασκάλων ξεναγήθηκαν στους χώρους του Μουσείου και θαύμασαν τα πλούσια και σπάνια εκθέματά του.

Με το διάλογο, τις ερωτήσεις που ακολούθησαν και τη συνδρομή των δασκάλων τους, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να λάβουν πληροφορίες για τα εκπαιδευτικά συστήματα του παρελθόντος, τα αναγνωστικά εγχειρίδια, το εκπαιδευτικό υλικό κ.τ.λ.

Ιδιαίτερα εντυπωσίασαν και κίνησαν το ενδιαφέρον των μαθητών τα παλιά εκπαιδευτικά υλικά με τα οποία ασχολήθηκαν κατά την παραμονή τους στο μουσείο.

Το Μουσείο Εκπαίδευσης δέχεται το μαθητικό κοινό κατόπιν συνεννόησης. Για να οργανώσετε την επίσκεψή σας καλέστε στη γραμματεία της Κ.Ε.Π.Α. Δ. Βέροιας στο τηλέφωνο 2331078127.

Η μάχης της Δοβρά (12-13 Μαρτίου 1822)

Μετά την αποτυχημένη επίθεση στην Βέροια στις 21 Φεβρουαρίου 1822 του γέρο-Καρατάσου και άλλων Ναουσαίων επαναστατών, όλοι κατέφυγαν στην βάση εξορμήσεως τους στην Ιερά Μονή Κουκουμητριώτισσας ή Ελεούσας (σήμερα φέρει το όνομα Παναγία Δοβρά) και της γύρω περιοχής. Οι επαναστάτες, αν και ηττημένοι, είχαν την αισιοδοξία ότι την επόμενη φορά θα μπορούσαν να τα καταφέρουν αν οργανώσουν καλύτερα μια επίθεση.

Από την άλλη πλευρά ο Μεχμέτ αγάς βλέποντας τις τουρκικές απώλειες και το βάθος που είχαν καταφέρει να εισχωρήσουν οι επαναστάτες αναγνώρισε, κατά την επίσκεψη του στο πεδίο μάχης μέσα στη Βέροια, ότι είχε να κάνει με ικανότατους και έμπειρους αντιπάλους. Η κατάσταση του αντιπάλου τον έκανε να παραμείνει άπραγος για αρκετές μέρες καθώς πίστευε ότι η δύναμη των επαναστατημένων ελλήνων που βρίσκονταν στην περιοχή ήταν το δόλωμα για να εξέλθει από την πόλη και μια άλλη επαναστατική δύναμη να κάνει νέα επίθεση κατ’ αυτής.

Η στάση αυτή δεν μπορούσε να κρατήσει για πολύ και έτσι διέταξε τον Κεχαγιά μπέη μετά να κινηθεί κατά των επαναστατών χωρίς να γνωρίζει ούτε τις δυνάμεις που είχαν οι αντίπαλοι του, ούτε τη μορφολογία του εδάφους που θα έπρεπε να επιτεθεί. Αυτά τα λάθη μαζί με τον κλεφτοπόλεμο και την οργανωμένη αντίσταση των Ελλήνων οδήγησαν σε μεγάλες απώλειες στο στρατό του Κεχαγιάμπεη, το διήμερο 12-13 Μαρτίου 1822.

Τη δεύτερη ημέρα των επιθέσεων με την ενίσχυση των δυνάμεων του Μεχμέτ Εμίν Πασά, που ήρθε από την Θεσσαλονίκη με σκοπό να καταπνίξει την επανάσταση στην περιοχή και την Μακεδονία γενικότερα, οι δυνάμεις του Κεχαγιάμπεη πολιόρκησαν μέρος του μοναστηρίου και του σώματος του Καρατάσου συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου, ο οποίος είχε αναλάβει την υπεράσπιση της Μονής. Η επέμβαση του Ζαφειράκη ήταν άμεση και τρόμαξε τον Κεχαγιάμπεη αλλά δεν μπόρεσε τελικά να λύσει την πολιορκία. Αργά το βράδυ, και βλέποντας ο γερό-Καρατάσος ότι ήταν πλέον πολύ δύσκολο να σπάσουν την πολιορκία οι επαναστάτες, αποφάσισε να αποχωρήσει από τη Μονή. Μετά την έξοδο ακολούθησε η ένωση με τους άλλους επαναστάτες προκειμένου να προετοιμαστούν για να προληφθεί τυχόν επίθεση των Τούρκων εναντίον της Νάουσας. Στο ενδεχόμενο αυτό συνηγορούσαν τόσο η απουσία στρατού, όσο και της ηγεσίας.

Αυτό ήταν και το τέλος της μάχης της Παναγία Δοβρά που είχε σαν αποτέλεσμα την κατάληψη της Μονής την επόμενη μέρα, τη λεηλασία και την πυρπόλησή της καθώς και τις φρικαλεότητες κατά των μοναχών και του ηγούμενου της Μονής Γερασίμου που απαγχονίστηκε στη Βέροια.

Ποικιλίες κρασιού που παράγονται στην Ημαθία

Η Ημαθία είναι μία από τις σπουδαιότερες περιοχές παραγωγής οίνου. Η ιστορία της παραγωγής κρασιού στην Ημαθία ξεκινάει στα οθωμανικά χρόνια. Σημαντικότερο κέντρο παραγωγής είναι η Νάουσα γύρω από την οποία έχουν συγκεντρωθεί τα περισσότερα οινοποιία που δραστηριοποιούνται σε επίπεδο Νομού. Στα οινοποιία παράγονται διάφορες ποικιλίες οίνου από τις αντίστοιχες αμπελοκαλλιέργειες της περιοχής. Μεταξύ αυτών σπουδαιότερες με βάση την ποσότητα παραγωγής είναι οι εξής:

Το Ξινόμαυρο.
Η ποικιλία Ξινόμαυρο καλλιεργείται στην Β. Ελλάδα και ειδικότερα στο τρίγωνο που σχηματίζουν η Νάουσα, το Αμύνταιο και η Γουμένισσα. Πιο παλιά ήταν γνωστή με διάφορα ονόματα, όπως Μαύρο Ναούσης, Μαύρο Νιαουστινό, Μαύρο Γουμένισσας, Μαύρο Ξινό, Ποπόλκα, Ξινόμαυρο Κοζάνης, και Ξινόμαυρο, το οποίο και έχει επικρατήσει.

Τα φυτά της ποικιλίας Ξινόμαυρο είναι ζωηρά, παραγωγικά και συνήθως διαμορφώνονται σε γραμμικά σχήματα, όπου εφαρμόζεται βραχύ κλάδεμα καρποφορίας. Σαν ποικιλία είναι ευαίσθητη στον περονόσπορο και στο ωίδιο. Παράλληλα ενδέχεται να προκληθούν σοβαρές ζημιές, σε χρονιές που επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του βοτρύτη. Τα σταφύλια κόβονται πολύ εύκολα, με αποτέλεσμα να διευκολύνεται ο τρύγος, αλλά και να δημιουργείται πρόβλημα πτώσης των σταφυλιών σε ανεμόπληκτες περιοχές ή σε ενδεχόμενους ανέμους.

Πρόκειται για μια πολυδύναμη ποικιλία, η οποία μπορεί να δώσει διαφορετικούς τύπους οίνων: ερυθρούς, λευκούς και ροζέ. Το όνομα Ξινόμαυρο είναι σύνθετο και αποτελείται από δυο λέξεις, τη λέξη μαύρο και τη λέξη ξινό, που περιγράφουν την οξύτητα και το έντονο ερυθρό χρώμα της ποικιλίας. Αυτά τα χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με τον τρόπο οινοποίησης και παλαίωσης, αναδεικνύουν χαρισματικούς οίνους με πολύπλοκη προσωπικότητα.

Ροδίτης
Ο Ροδίτης είναι μια ποικιλία που καλλιεργείται από πολύ παλιά στη χώρα μας. Είναι ζωηρή και αρκετά παραγωγική ποικιλία. Απαντάται σε πολλές κλωνικές παραλλαγές με ράγες λευκές έως βαθιά ερυθρωπές. Είναι ευαίσθητη στον περονόσπορο και τον μολυσματικό εκφυλισμό. Εμφανίζει τάση ανθόρροιας σε συνθήκες μεγάλης ζωηρότητας. Τα σχήματα διαμόρφωσης πλέον είναι γραμμικά και εφαρμόζεται βραχύ κλάδεμα καρποφορίας. Παράγει οίνους λεπτούς, εκλεκτούς, δροσιστικούς με καλή γευστική ισορροπία και διακριτικό άρωμα.

Syrah
Η ποικιλία Syrah είναι μια ερυθρή οινοποιήσιμη ποικιλία που έγινε γνωστή χάρη στους εξαιρετικούς ερυθρούς οίνους που παράγει. Είναι ζωηρή και παραγωγική ποικιλία, διαμορφωμένη σε σχήμα αμφίπλευρου Royat. Παρουσιάζει μια σχετική ευαισθησία στη φαιά σήψη και στην ξηρασία κατά την διάρκεια του βλαστικού κύκλου. Επίσης παρουσιάζει ευαισθησία όταν επικρατούν σχετικά δυνατοί άνεμοι, γιατί οι νεαρές κληματίδες σπάζουν εύκολα και γι' αυτό το λόγο φροντίζουν να στερεώνονται στα σύρματα. Η περίοδος από τον περκασμό ως την ωρίμανση είναι σύντομη και μπορεί να οδηγήσει σε υπερωρίμανση, γι' αυτό απαιτείται σχολαστική παρακολούθηση της πορείας ωρίμανσης των σταφυλιών. Πρόκειται για μια ποικιλία που προσδίδει στους οίνους άφθονες χρωστικές και χαρακτηριστικό έντονο άρωμα, το οποίο γίνεται πιο σύνθετο κατά την παλαίωση.

Merlot
Γαλλική ποικιλία με εξαιρετική απήχηση στην Ελλάδα. Παρουσιάζει ευαισθησία στην ξηρασία με αποτέλεσμα να απαιτεί κανονική τροφοδοσία με νερό κατά την διάρκεια της βλαστικής περιόδου, για το λόγο αυτό υπάρχει δυνατότητα άρδευσης και παροχής νερού όποτε είναι απαραίτητο. Κατά την έναρξη του βλαστικού κύκλου παρατηρείται πρόωρη έκπτυξη οφθαλμών, γεγονός που την καθιστά ευαίσθητη στους παγετούς της άνοιξης. Ένα σημαντικό μειονέκτημα της ποικιλίας είναι η τάση της για ανθόρροια. Ένα πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπιστεί με μικτό κλάδεμα και κορφολογήματα. Δίνει οίνους με έντονο ερυθρό χρώμα, πλούσια, με βελούδινη γεύση και επίγευση με διάρκεια. Σαν βελτιωτική ποικιλία, βελτιώνει το χρώμα και το άρωμα άλλων ποικιλιών και επιταχύνει το χρόνο παλαίωσης.

Cabernet Sauvignon
Η δημοφιλέστερη διεθνής ερυθρή ποικιλία, η οποία έχοντας ως αφετηρία την περιοχή του Bordeaux εξαπλώθηκε σε όλον τον κόσμο με μεγάλη επιτυχία. Στην ηπειρωτική Ελλάδα εμφάνισε πολύ καλή προσαρμογή, αποδεικνύοντας τις μεγάλες δυνατότητες που έχει το μικροκλίμα της Μακεδονίας.

Στα χαρακτηριστικά της περιλαμβάνονται το εντυπωσιακό βαθύ κόκκινο χρώμα, με πλούσιο μπουκέτο από ώριμα κόκκινα φρούτα, δαμάσκηνου, κερασιού, αλλά και κόκκινης πιπεριάς, πλαισιωμένα κομψά με αρώματα παλαίωσης, όπως καπνό και πιπέρι. Ισορροπημένο, με πλούσια δομή, έντονο χαρακτήρα και επίγευση μεγάλης διάρκειας.

Chardonnay
Γαλλική ποικιλία που δίνει εξαιρετικά λευκά κρασιά μέτριας έως υψηλής οξύτητας με πλούσιο αρωματικό χαρακτήρα και ωραία επίγευση. Σήμερα έχει επεκταθεί σε όλο τον κόσμο. Καλλιεργείτε σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.

Η Chardonnay είναι μια ποικιλία πλούσια σε αρωματικά χαρακτηριστικά, ίσως από τις πιο ενδιαφέρουσες. Θυμίζει ώριμα και τροπικά φρούτα μήλο, πεπόνι, μάνγκο, ενώ συχνά σε κρασιά Chardonnay είναι τα αρώματα που θυμίζουν ροδάκινο. Παλαιωμένο το κρασί αυτό, αναδεικνύει αρώματα ξύλου, καπνού και ξηρών καρπών.