Η Τοπική Ιστορία στο σχολείο - Ένα μάθημα για τη Βέροια

Η Τοπική Ιστορία είναι μια σύγχρονη πρόταση στη διδακτική πραγματικότητα που έχει σκοπό να συνδέσει τη σχολική γνώση με την έρευνα, να απελευθερώσει το μαθητή από την αφηγηματική προσέγγιση της ιστορίας και να τον οδηγήσει στη βιωμα­τική εμπειρία. Η ιστορία έχει ύπαρξη μόνο από τη στιγμή που οι άνθρωποι την αντιλαμβάνονται και τη βιώνουν και χωρίς αυτά τα στοιχεία παύει να υπάρχει ιστορικότητα.

Μέχρι τώρα στη χώρα μας η Τοπική Ιστορία υπήρξε αντικείμενο ενασχόλη­σης τοπικών λογίων που μέσα απ’ αυτή εκδηλώνουν την αγάπη τους για τον τόπο τους. Οι απόψεις που κυριαρχού­σαν στο χώρο της Ιστορίας ήταν ότι η ιστορία του έθνους- κράτους, η γενική, εθνική ιστορία είναι αυτή που υπηρετεί την ομογενοποίηση των πληθυσμών, ενώ αντίθετα η Τοπική Ιστορία θεωρού­νταν ύποπτη και πιστευόταν ότι αντιστρατευόταν την εθνική ταυτότητα. Από τη δεκαετία όμως του ’70 αλλάζει η φυσιο­γνωμία των ιστορικών σπου­δών. Η μικροϊστορία διεκδικεί χώρο από τις μακροϊστορικές αναλύσεις και “γενική” ιστορία δεν υφίσταται παρά μόνο με την εκδοχή των πολλών και διαφορετικών ιστοριών.

Σήμερα στα σχολεία μας εισάγεται ως μάθη­μα η Τοπική Ιστο­ρία, αναπτύσσεται όμως στο περιθώριο της γενικής- εθνικής ιστορίας και δεν δημιουργούνται οι ανάλογες προϋποθέσεις στη σχολική δραστηριότητα ώστε να υποστηριχθεί.

Η αναφορά της στα σχο­λικά αναλυτικά προ­γράμματα ενέχει τον προαιρετικό χαρακτήρα και δεν υποστηρίζεται από ανάλογα προ­γράμματα. Ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η Τοπική Ιστορία περιέχεται στα αναλυτικά προγράμματα από τις αρχές του αιώνα (π.χ. Γαλλία) και έχει ως στόχο να ενισχύσει τη γενική ιστορία.

 Με την υποστήριξη της Τοπικής Ιστο­ρίας οι μαθητές της πόλης μας θα έχουν τη δυνατότητα μέσα από αυτό το μάθη­μα να εμπεδώσουν βιωματικά την έννοια του ιστορικού χρόνου και χώρου και της αδιάσπαστης ενότητας τους.

Παραδείγματα θεματογραφίας από τη Βέροια

Τοπογραφία

Η αναζήτηση της προέλευσης των τοπωνυμιών της πόλης, της συνοικίας, της οδού που κατοικεί κανείς, αποτελεί μια καλή εφόρ­μηση γιατί όλοι οι μαθητές ενδιαφέρονται να μάθουν για την ονομασία του χώρου τους π.χ. η λέξη Βέροια είναι σύνθετη από το ρήμα φέρω και από τη λέξη ρους, παράγωγο του ρήματος ρέω, που σημαίνει η πόλη μου έχει άφθονο νερό. Βιώνοντας την ιστορική πορεία μπορεί κανείς να αναζητήσει το ρόλο που έπαιξε το νερό στην ιστορία της Βέροιας μέχρι και τις ημέρες μας.

Καθημερινές δραστηριότητες

Μια άλλη αναζήτηση μπορεί να γίνει στον οικιστικό χώρο της πόλης παρατη­ρώντας τις παραδοσιακές συνοικίες Μπαρμπούτα- Κυριώτισσα και εντάσσο­ντας τες στα ευρύτερα πλαίσια της Βαλ­κανικής αρχιτεκτονικής, οδηγείται από το στενότερο στο ευρύτερο περιβάλλον. Μέσα από αυτή τη θεώρηση μπορούμε να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα για τις λανθασμένες οικιστικές επιλογές των δεκαετιών ’60 -’70 αλλά και στη σύγ­χρονη έλλειψη συνείδησης.

Αναζητώντας τους αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία, αρχαία τείχη, βυζαντι­νές- μεταβυζαντινές εκκλησίες, οθωμανικά μνημεία ανακαλύπτουμε ότι η πόλη διατηρεί τον ίδιο πολεοδομικό ιστό από την αρχαιότητα ως σήμερα. Η αρχαία Βέροια είναι μια χαμένη πολι­τεία. Είναι ένα από τα λιγοστά αστικά κέντρα της Μακεδονίας και μάλιστα με απαράλλακτο το όνομά της όπου οι δια­δεχόμενες η μια την άλλη γενεές βύθισαν την αρχαία πόλη κάτω από νεότερα κτίσματα.

Είναι εντυπωσιακό για την ιστορική συνείδηση των μαθητών να ανακαλύψουν ότι στο υπόγειο πιθανά της πολυ­κατοικίας τους διατηρούνται λείψανα της αρχαίας πόλης.

Καθημερινές δραστηριότητες

Τα επαγγέλματα του χθες οδήγησαν στο χαρακτηρισμό της περιοχής ως αγροτική. Μπορούν οι μαθητές να ανα­ζητήσουν στο σήμερα αν υφίσταται αυτός ο χαρακτηρισμός ή αν η πόλη τους έχει αλλάξει φυσιογνωμία.

Θέματα αυτού του είδους δίνουν τη δυνατότητα στους μαθητές να τα προ­σεγγίζουν μέσα από το ίδιο τους το οικο­γενειακό και κοινωνικό περιβάλλον και να συνειδητοποιήσουν ότι η συλλογική μνήμη των ανθρώπων και οι μαρτυρίες τους διασώζουν ένα μεγάλο σώμα ιστο­ρικών πληροφοριών.

Τοπική κοινωνία

Σταυροδρόμι γεωγραφικό και πολιτι­στικό αποκαλείται η Βέροια. Αναπλάθοντας την εικόνα της τουρκοκρατούμενης Βέροιας πληροφορούμαστε από τον Ελβιγιά Τσελεμπή ότι την Βέροια την κατοικούσαν Έλληνες, Τούρκοι, Εβραί­οι, Λατίνοι (Βλαχόφωνοι), Σέρβοι, Βούλ­γαροι. Η σημερινή εικόνα παρουσιάζει και πάλι στοιχεία πολιτιστικής συνύπαρ­ξης (Βλάχοι, Πόντιοι, Ντόπιοι). Οι μαθη­τές λοιπόν μέσα απ’ αυτή την έρευνα συνειδητοποιούν τη σχέση παρόντος- παρελθόντος. Τους δίνεται η δυνατότητα επεξεργασίας τοπικών ιστορικών πηγών (παράδοση, ιστορικά αρχεία) και βιώνουν ότι ανήκουν κάπου συγκεκριμένα.

Γενικότερα οι μαθητές μέσα από το μάθημα της Τοπικής Ιστορίας έχουν τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν ότι ο σύγχρονος ιστορικός ορίζοντας του στε­νότερου και ευρύτερου περιβάλλοντος είναι άμεσα συνδεδεμένος με την ίδια τους τη ζωή. Βιώνουν τη μοναδικότητα και την πολυπλοκότητα της δικής τους κοινωνίας όπου εκεί διαμορφώνεται και οικοδομείται το δικό τους παρόν. Ευαι­σθητοποιούνται πάνω στα προβλήματα της Τοπικής κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν και νιώθουν την ανάγκη της συμ­μετοχής στη διαδικασία αναζήτησης λύσεων στα προβλήματα. Παραμερίζονται τέλος τα όρια του κλειστού σχολείου και του κόσμου έξω απ’ αυτό, μ’ ένα μάθημα ζωής.

Χαρά Λάμπρη, "Η Τοπική Ιστορία στο σχολείο - Ένα μάθημα για τη Βέροια", Πολιτιστικά Δρώμενα, 32, 2004 

The city of Aigai, the ancient first capital of the Kingdom of Macedonia, was discovered in the 19th century near Vergina, in northern Greece. The most important remains are the monumental palace, lavishly decorated with mosaics and painted stuccoes, and the burial ground with more than 300 tumuli, some of which date from the 11th century B.C. One of the royal tombs in the Great Tumulus is identified as that of Philip II, who conquered all the Greek cities, paving the way for his son Alexander and the expansion of the Hellenistic world.
Justification for Inscription

The Committee decided to inscribe the nominated property on the basis of cultural criteria (i) and (iii) considering that the site is of outstanding universal value representing an exceptional testimony to a significant development in European civilization, at the transition from classical city-state to the imperial structure of the Hellenistic and Roman periods. This is vividly demonstrated in particular by the remarkable series of royal tombs and their rich contents. The Committee decided to add to the proposed criteria cultural criterion (i), since the paintings found at Vergina are of extraordinarily high quality and historical importance.

Long Description
Vergina represents exceptional testimony to a significant development in European civilization, at the transition from the classical city-state to the imperial structure of the Hellenistic and Roman periods. This is vividly demonstrated in particular by the remarkable series of royal tombs and their rich contents. The paintings found at Vergina are of extraordinarily high quality and historical importance.

The ancient city in the northern foothills of the Pierian range is the capital of the kingdom of Lower Macedonia, Aigai, traditionally founded by Perdiccas I when the Macedonians of the Argive spread northwards over the plain of Emathia. This region was already settled in the early Bronze Age (3rd millennium BC), as evidenced by a tumulus (grave-mound) near the river Haliakmon. The wealth and density of over 300 grave-mounds in the Cemetery of the Tumuli testifies to the importance of Aigai in the early Iron Age (1100-700 BC). As the capital of the Macedonian kingdom and site of the royal court, Aigai was the most important urban centre in the region throughout the archaic period (800-500 BC) and the following century. The grave-goods in a series of tombs dating from the 6th and 5th centuries BC demonstrate commercial and cultural links with Greek centres of eastern lonia and the south. At the end of the 5th century, Archelaus brought to his court artists, poets and philosophers from all over the Greek world.

Although the administrative centre was transferred to Pella in the 4th century BC, Aigai retained its role as the sacred city of the Macedonian kingdom, the site of the traditional cult centres, and the royal tombs. It was here in 336 BC that Philip II was assassinated in the theatre and Alexander the Great was proclaimed king. The bitter struggles between the heirs of Alexander, the Diadochoi, in the 3rd century adversely affected the city, and it was further slighted after the overthrow of the Macedonian kingdom by the Romans in 168 BC. Nevertheless, it was rebuilt and survived into early imperial times. However, between the 2nd and 5th centuries AD the population progressively moved down from the foothills of the Pierian range to the plain, so that all that remained was a small settlement whose name, Palatitsia (palace), alone indicated its former importance.

The most important building so far discovered is the monumental palace, located on a plateau directly below the acropolis. This building, which rose to two and perhaps three storeys, is centred on a large open courtyard flanked by stone Doric colonnades. The rooms were used for religious, administrative, and political functions. On the north side was a large gallery that commanded the stage of the neighbouring theatre and the whole Macedonian plain. It was sumptuously decorated, with mosaic floors, painted plastered walls, and fine relief tiles. The theatre, from the second half of the 4th century BC, forms an integral part of the palace complex. Just to the north there is a sanctuary of the goddess Eukleia, with small 4th and 3rd centuries BC temples containing statue bases inscribed with the names of members of the Macedonian royal family.

The best known feature of the site is the necropolis, which extends for over 3 km, with the Cemetery of the Tumuli at its heart. This contains over 300 grave-mounds, some as early as the 11th century BC. To the north-west of the ancient city there is an important group of tombs from the 6th and 5th centuries BC belonging to members of the Macedonian dynasty and their courts. These contained rich funerary deposits, along with imported materials. One from around 340 BC with an imposing marble throne, is believed to be that of Euridike, mother of Philip II. The most impressive funerary monument is the Great Tumulus, an artificial mound 110 m in diameter and 13 m high, beneath which four elaborate royal tombs were discovered. One contains wall paintings representing the rape of Persephone, believed to be the work of the famous painter Nikomachos. Two of the tombs were undisturbed in antiquity and both contained rich grave-goods. In Tomb II the body was found in a solid gold casket weighing some 11 kg; the occupant has been identified as Philip II, father of Alexander the Great and consolidator of Macedonian power. This tomb is especially noteworthy for the frieze that adorns it, believed to be the work of the celebrated Philoxenos of Eretria.

Historical Description
The ancient city in the northern foothills of the Pierian range has been identified with certainty as the capital of the kingdom of Lower Macedonia, Aigai According to tradition it was founded by Perdiccas I when the Macedonians of the Argive spread northwards over the plain of Emathia. This region was already settled in the Early Bronze Age (3rd millennium BC), as evidenced by a tumulus (grave-mound) near the river Haliakmon. The wealth and density of over three hundred grave-mounds in the cemetery of the Tumuli testifies to the importance of Aigai in the Early Iron Age (1100-700 BC). The quality of the grave-goods shows that this was a period of highly developed culture and technological skills in the community.

As the capital of the Argive Macedonian kingdom and site of the royal court, Algal was the most important urban centre in the region throughout the Archaic Period <800-500 BO and the century that followed. The grave-goods in a series of tombs dating from the 6th and 5th centuries BC demonstrate commercial and cultural links with the Greek centres of eastern Ionia and the south, such as Athens, Samos, and Corinth, and illustrate the wealth and sophistication of the royal court. At the end of the 5th century Archelaus brought to his court artists, poets, and philosophers from all over the Greek world: it was, for example, at Algal that Euripides wrote and presented his last tragedies.

Although the administrative centre was transferred to Pella in the 4th century BC, Algal retained its role as the sacred city of the Macedonian kingdom, the site of the traditional cult centres and the royal tombs. lt was during the marriage here in 336 BC of Alexander, King of Epirus, to Princess Cleopatra that Philip II was assassinated in the theatre and Alexander the Great was proclaimed king.

The bitter struggles between the heirs of Alexander, the Diadochoi, in the 3rd century adversely affected the city, and it was further slighted after the overthrow of the Macedonian kingdom by the Romans in 168 BC. Nevertheless, it was rebuilt and survived into early Imperial times. However, between the 2nd and 5th centuries AD the population progressively moved down from the foothills of the Pierian range to the plain, so that all that remained was a small settlement whose name, Palatitsia ("Palace"), alone indicated its former importance.

Πηγή: Εδώ

Source: Here

Από τις 9 ως τις 20 Φεβρουαρίου στους φιλόξενους χώρους της Δημοτικής βιβλιοθήκης θα πραγματοποιηθεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο «Τα έθιμα της Αποκριάς στην Ελλάδα».

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει: παρουσίαση για τα καταγωγή και την ιστορική διαδρομή των εθίμων της Αποκριάς καθώς και τους τρόπους εορτασμού στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και εργαστήριο κατασκευής χειροποίητης μάσκας για τους μικρούς μαθητές

Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα εκδηλώσεων και τα αναγνωστήρια της Βιβλιοθήκης, κατά τις πρωινές ώρες με συμμετοχή Δημοτικών σχολείων της πόλης μας.

Άποψη βεροιώτικου αρχοντικού. Διακρίνεται το παραδοσιακό "Λιακοτό" της μακεδονικής αρχιτεκτονικής